વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગોમાંના એક હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લઈને ઈરાને મહત્વપૂર્ણ યોજના આગળ ધપાવી છે. ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિએ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા કેટલાક જહાજો પાસેથી વિવિધ સેવાઓના બદલામાં ફી વસૂલવાની જોગવાઈ ધરાવતી યોજના આગળ વધારી છે.
જો આ યોજના અમલમાં આવે છે, તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો માટે નવી પ્રકારની ચુકવણી વ્યવસ્થા ઊભી થઈ શકે છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે આ રકમ નેવિગેશન, સુરક્ષા, પર્યાવરણ અને અન્ય જરૂરી સેવાઓના બદલામાં લેવામાં આવશે.
કઈ સેવાઓ માટે વસૂલાશે ફી?
ઈરાની રાજ્ય મીડિયા અનુસાર, પ્રસ્તાવિત વ્યૂહાત્મક યોજનાના આર્ટિકલ 3 હેઠળ ઈરાન ચોક્કસ સેવાઓનો ઉપયોગ કરતા જહાજો પાસેથી ચાર્જ વસૂલ કરી શકે છે.
આ સેવાઓમાં મુખ્યત્વે નેવિગેશન, પર્યાવરણીય સુવિધાઓ, વીમા અને સુરક્ષા સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે. ચોક્કસ સંજોગોમાં બળતણ તથા અન્ય જરૂરી સેવાઓ માટે પણ ચાર્જ લેવામાં આવી શકે છે.
ઈરાની સાંસદ હસન ખાશઘાવીના જણાવ્યા મુજબ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની મંજૂરી ધરાવતા દેશોના જહાજો પાસેથી આ ફી લેવામાં આવી શકે છે. ચુકવણી ઈરાની ચલણ રિયાલ અથવા ઈરાન દ્વારા મંજૂર કરાયેલા અન્ય ચલણમાં થઈ શકે છે.
શું ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ટોલ વસૂલી શકે?
આ મુદ્દો આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાની દૃષ્ટિએ ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. સમુદ્રના કાયદા અંગેના યુનાઈટેડ નેશન્સ કન્વેન્શન (UNCLOS) હેઠળ આંતરરાષ્ટ્રીય નૌકાયન માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સ્ટ્રેટમાં જહાજોના પસાર થવાના અધિકારને લઈને ચોક્કસ જોગવાઈઓ છે.
સામાન્ય રીતે માત્ર પસાર થવા બદલ મનસ્વી ટોલ વસૂલવાનો પ્રશ્ન અલગ છે. જોકે, નેવિગેશન અથવા સુરક્ષા જેવી વાસ્તવિક સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવે તો તેના બદલામાં ચોક્કસ ફી વસૂલવાની જોગવાઈઓ અંગે ઈરાન પોતાનું વલણ રજૂ કરી રહ્યું છે.
આ કારણે ઈરાનની પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થા આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને દરિયાઈ વેપારના નિયમોના સંદર્ભમાં ચર્ચાનો વિષય બની શકે છે.
આ નિર્ણય પાછળ ઈરાનની આર્થિક મજબૂરી?
ઈરાનના આ પગલાનો સમય પણ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. અમેરિકાના આર્થિક પ્રતિબંધો અને સતત આર્થિક દબાણ વચ્ચે ઈરાન માટે આવકના નવા સ્ત્રોત ઊભા કરવાની જરૂરિયાત વધી છે.
ઈરાની રિયાલની નબળી સ્થિતિ અને આર્થિક પડકારોની વચ્ચે હોર્મુઝ જેવા વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગમાંથી આવક મેળવવાનો પ્રયાસ ઈરાન માટે આર્થિક રીતે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
જોકે, આ યોજના અમલમાં આવે તો ઈરાનને આર્થિક લાભ સાથે રાજદ્વારી પડકારોનો પણ સામનો કરવો પડી શકે છે.
જહાજ કંપનીઓ પર વધશે દબાણ?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વૈશ્વિક ઊર્જા વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. ખાસ કરીને મધ્યપૂર્વમાંથી તેલ અને અન્ય ઊર્જા ઉત્પાદનોની હેરફેર માટે આ માર્ગનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ ઘણું મોટું છે.
જો જહાજો પર વધારાનો ચાર્જ લાગુ થાય છે, તો શિપિંગ કંપનીઓના ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે. આ ખર્ચ અંતે માલસામાન અને ઊર્જાના ભાવ પર પણ અસર કરી શકે છે.
બીજી તરફ, કેટલીક કંપનીઓ વધારાની ફી ચૂકવવાને બદલે અન્ય માર્ગો અથવા વ્યવસ્થાઓ શોધવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. પરંતુ હોર્મુઝનું ભૌગોલિક અને વ્યાપારી મહત્વ જોતાં વિકલ્પો હંમેશા સરળ નથી.
પ્રાદેશિક તણાવ વધવાની પણ શક્યતા
નિષ્ણાતોના મતે, ઈરાનની આ યોજના માત્ર આર્થિક નિર્ણય નથી, પરંતુ તેની પાછળ વ્યૂહાત્મક અને રાજકીય સંદેશ પણ હોઈ શકે છે. જો અન્ય દેશો અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓ આ ફી સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરે છે, તો ઈરાન સાથે મતભેદ વધી શકે છે. ખાસ કરીને અમેરિકાના પ્રતિબંધો વચ્ચે આ મુદ્દો વધુ સંવેદનશીલ બની શકે છે.
હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે ઈરાન આ પ્રસ્તાવને ક્યારે અને કેવી રીતે અમલમાં મૂકે છે. જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો માટે નવી ફી વ્યવસ્થા લાગુ કરવામાં આવે, તો તેની અસર માત્ર ઈરાન અને પડોશી દેશો પૂરતી નહીં રહે, પરંતુ વૈશ્વિક શિપિંગ અને ઊર્જા બજાર સુધી પહોંચી શકે છે.
News Hotspot સાથે જોડાવવા અહી ક્લિક કરો`
Facebook સાથે જોડાવા અહી ક્લિક કરો
Instagram સાથે જોડાવા અહી ક્લિક કરો
Twitter સાથે જોડાવા અહી ક્લિક કરો
Whatsapp ચેનલમાં જોડાવા અહી ક્લિક કરો
Website સાથે જોડાવા અહી ક્લિક કરો
