BJPએ બદલ્યું પક્ષનું બંધારણ, હવે ચૂંટણી વિના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષની થશે નિમણૂક

લોકસભા ચૂંટણી પહેલા ભારતીય જનતા પાર્ટીએ તેના રાષ્ટ્રીય અધિવેશનમાં પાર્ટીના બંધારણમાં કેટલાક સુધારા કર્યા છે. હવે ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ પદ માટે ચૂંટણી યોજવી જરૂરી નથી. હવે કોને રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ બનાવવો તે નક્કી કરવાનો અધિકાર સંસદીય બોર્ડને આપવામાં આવ્યો છે.

પાર્ટીના બંધારણમાં કરાયેલા સુધારા મુજબ જો પદ ખાલી થશે તો સંસદીય બોર્ડના સભ્યો સીધા જ રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષની નિમણૂક કરી શકશે. આ પ્રસ્તાવ પસાર થતાં જ બીજેપી અધ્યક્ષ જગત પ્રકાશ નડ્ડાનો કાર્યકાળ પણ જૂન 2024 સુધી લંબાવવામાં આવ્યો છે.

જૂન 2019 માં, જેપી નડ્ડાને ભાજપના કાર્યકારી અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા હતા. તેઓ 20 જાન્યુઆરી, 2020 ના રોજ પૂર્ણ-સમયના પ્રમુખ બન્યા. જેપી નડ્ડાનો કાર્યકાળ વધારવાના પ્રસ્તાવને જાન્યુઆરી 2023માં રાષ્ટ્રીય કાર્યકારિણીની બેઠકમાં મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. હવે રાષ્ટ્રીય અધિવેશને પણ તે નિર્ણયને મંજૂરી આપી દીધી છે.

અગાઉ ભાજપમાં આ રીતે રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષની ચૂંટણી યોજાતી હતી
ભાજપના બંધારણ મુજબ રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષની ચૂંટણી રાષ્ટ્રીય કાર્યકારિણીની બેઠકમાં નિર્ધારિત નિયમો અનુસાર કરવામાં આવે છે. પાર્ટીના બંધારણની કલમ 19 હેઠળ, અત્યાર સુધી રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષની ચૂંટણી ઈલેક્ટોરલ કોલેજ દ્વારા કરવામાં આવતી હતી. આ ચૂંટણી કોલેજમાં રાષ્ટ્રીય પરિષદ અને રાજ્ય પરિષદના તમામ સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે.

પાર્ટીના બંધારણનો નિયમ જણાવે છે કે રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ ઓછામાં ઓછા 4 ટર્મ માટે પાર્ટીનો સક્રિય સભ્ય હોવો જોઈએ અને ઓછામાં ઓછા 15 વર્ષ માટે પાર્ટીનો પ્રાથમિક સભ્ય હોવો જોઈએ. ઈલેક્ટોરલ કોલેજના કોઈપણ 20 સભ્યો રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ પદ માટે આવી કોઈપણ વ્યક્તિના નામનો પ્રસ્તાવ મૂકી શકે છે.

ખાસ વાત એ છે કે આ પહેલા પાર્ટીએ જિલ્લા સ્તરથી રાજ્ય સ્તર સુધી ચૂંટણી કરાવવાની છે, કારણ કે રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષના નામ માટે સંયુક્ત પ્રસ્તાવ પણ ઓછામાં ઓછા 5 રાજ્યોમાંથી આવવો જોઈએ જ્યાં રાષ્ટ્રીય પરિષદની ચૂંટણીઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.  આ ઉપરાંત નોમિનેશન ફોર્મ પર ઉમેદવારની મંજૂરી પણ જરૂરી છે.

જાણો કેટલો હોય છે કાર્યકાળ 
રાષ્ટ્રીયથી લઈને સ્થાનિક સ્તર સુધી ભાજપનું સમગ્ર સંગઠન સાત ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. આ છે- રાષ્ટ્રીય પરિષદ, રાષ્ટ્રીય કારોબારી, રાજ્ય પરિષદ, રાજ્ય કારોબારી, પ્રાદેશિક સમિતિઓ, જિલ્લા સમિતિઓ અને વિભાગીય સમિતિઓ. આ ઉપરાંત ગ્રામ્ય, શહેરી અને સ્થાનિક સમિતિઓની પણ રચના કરવામાં આવે છે.

પાર્ટીના બંધારણની કલમ 21 મુજબ રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષનો કાર્યકાળ ત્રણ વર્ષનો હોય છે. કોઈપણ વ્યક્તિ ત્રણ-ત્રણ વર્ષની સળંગ બે ટર્મ માટે જ પ્રમુખ રહી શકે છે. પાર્ટી કારોબારી, પરિષદ અને સમિતિના હોદ્દેદારો અને સભ્યોની મુદત પણ ત્રણ વર્ષ નક્કી કરવામાં આવી છે. પક્ષના અધિકારીઓ અને સભ્યોની ઉંમર ઓછામાં ઓછી 18 વર્ષની હોવી જોઈએ. તેણે અન્ય કોઈ રાજકીય પક્ષ સાથે સંબંધ રાખવો જોઈએ નહીં.

રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ માટે બંધારણમાં શું ફેરફારો કરવામાં આવ્યા?
18 ફેબ્રુઆરીના રોજ ભાજપના રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ સુનીલ બંસલે રાષ્ટ્રીય અધિવેશનના છેલ્લા દિવસે બંધારણની કેટલીક જોગવાઈઓમાં સુધારાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો હતો. આ પ્રસ્તાવ સર્વાનુમતે સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો.

ભાજપના બંધારણમાં સુધારો કરીને રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ અને સંસદીય બોર્ડની સત્તામાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. સુધારા મુજબ હવે પક્ષનું સંસદીય બોર્ડ સંજોગો અનુસાર રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષનો કાર્યકાળ વધારી કે ઘટાડી શકે છે. જો કે, પાર્ટીના સંસદીય બોર્ડમાં કોઈપણ નવા સભ્યની નિમણૂક કરવાનો કે દૂર કરવાનો અધિકાર રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષને રહેશે. સ્પીકરના નિર્ણયને સંસદીય બોર્ડની બેઠકમાં મંજૂરી માટે મૂકવામાં આવશે.

પાર્ટીનું બંધારણ કેમ બદલાયું?
ગયા વર્ષે જ ભાજપે જેપી નડ્ડાનો કાર્યકાળ જૂન 2024 સુધી લંબાવવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે ભાવિ પ્રમુખોની નિમણૂક પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે આ સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે ચૂંટણીની લાંબી અને જટિલ પ્રક્રિયામાંથી મુક્તિ મળશે, કારણ કે પક્ષનું સંસદીય બોર્ડ કોઈપણ ચૂંટણી પ્રણાલી વિના પ્રમુખની પસંદગી કરી શકે છે.